Veelgestelde vragen

1.Wat is TFA?

TFA of trifluorazijnzuur is een perfluorverbinding (PFAS) met zeer korte keten. 
TFA wordt gebruikt in veel industriële toepassingen (het is een sterk zuur) en voor de productie van gefluoreerde moleculen.
TFA kan worden aangetroffen in verschillende milieucompartimenten (water, lucht, bodem, enz.) door:
•    zijn directe lozing in het milieu;
•    de afbraak van duizenden PFAS die in het milieu terechtkomen, waaronder bepaalde gefluoreerde gassen uit de atmosfeer en gefluoreerde pesticiden die in de landbouw worden gebruikt.

2.Waarom moeten we ons zorgen maken over TFA?

Volgens sommige studies is TFA wegens zijn mobiliteit en persistentie overal in het milieu aanwezig. 
Er bestaan nog geen gezondheidsaanbevelingen op basis van de blootstellingsniveaus, evenmin als gewestelijke, nationale of zelfs Europese regels voor het water bestemd voor menselijke consumptie.
Om de situatie in Wallonië te begrijpen, moeten we eerst een volledig beeld krijgen van het TFA-gehalte in het water bestemd voor menselijke consumptie.  

3. Bestaat er een norm voor TFA in kraanwater?

Er bestaat momenteel geen wettelijke limiet voor TFA in oppervlaktewater en grondwater, noch op regionaal, nationaal of zelfs Europees niveau.

In een persbericht van 7 augustus 2024 verduidelijkt de Europese Commissie dat de gezondheidseffecten van TFA momenteel worden geëvalueerd door de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie), op basis van de meest recente wetenschappelijke kennis. Afhankelijk van deze evaluatie zou de WHO aanbevelingen kunnen doen over de concentraties van TFA in drinkwater.

4. Wat is het TFA-gehalte in het water bestemd voor menselijke consumptie?

Op verzoek van de Waalse regering heeft de SWDE een bemonsterings- en analysecampagne gecoördineerd om een stand van zaken op te maken van de aanwezigheid of afwezigheid van TFA in het distributiewater over het hele Waalse grondgebied.

De resultaten van deze regionale monitoring zijn online beschikbaar op de website van de Service Public de Wallonie.

Volgens het advies van de Onafhankelijke Wetenschappelijke Raad voor PFAS (CSI), die door de Waalse regering werd geraadpleegd, brengen deze resultaten de drinkbaarheid van het water niet in gevaar.

De CSI-PFAS stelt namelijk unaniem voor om een richtwaarde van 2.200 ng/L TFA in het Waalse drinkwaternet te hanteren, op voorwaarde dat enkel TFA aanwezig is in het betreffende waterstaal.

De maximale limiet van 100 ng/L voor de som van de 20 PFAS blijft daarnaast van toepassing. De richtwaarde voor TFA in drinkwater, voorgesteld door de CSI, dient dus als een raadgevende waarde die door de bevoegde autoriteit (SPW-ARNE) kan worden gebruikt. Een overschrijding van deze richtwaarde tast de drinkbaarheid van het water niet aan, maar vereist wel een versterkt toezichtplan om de bron van TFA-verontreiniging te identificeren en te elimineren.

Op 17 oktober 2024 heeft de Waalse Regering deze richtwaarde van 2.200 ng/L TFA aangenomen.

5. Hoe spoort men TFA op in water bestemd voor menselijke consumptie?

De detectie van TFA in water bestemd voor menselijke consumptie vereist gevoelige en specifieke analysetechnieken, omdat het in lage concentraties aanwezig kan zijn. 

HPLC-MS/MS is de techniek bij uitstek voor de dosering van TFA in water. Ze combineert de scheiding van TFA van de andere moleculen in het water door middel van hogedrukvloeistofchromatografie (HPLC) met de detectie door tandem massaspectrometrie (MS/MS), voor een zeer gevoelige en specifieke meting.

6. Hoe verwijdert men TFA uit water bestemd voor menselijke consumptie?

De conventionele technieken voor de behandeling van leidingwater (zoals chloreren of filteren) zijn niet effectief om TFA te verwijderen. Men moet meer geavanceerde technieken gebruiken, zoals omgekeerde osmose. Deze dure technologie verbruikt veel energie en water. Bovendien is het beheer van het uit het water verwijderde TFA-concentraat problematisch voor het milieu. 

Wat zijn chloraten?

Chloraten zijn chemische verbindingen die voornamelijk worden gevormd uit chloor dat wordt gebruikt in het proces van drinkwaterdesinfectie. Tijdens deze desinfectiebehandeling kunnen chloraten ontstaan als ongewenste bijproducten.

Wat zijn de normen voor chloraten in distributiewater?

De Europese richtlijn 2020/184 betreffende de kwaliteit van water bestemd voor menselijke consumptie stelt een norm voor chloraten vast die kan variëren tussen 0,25 en 0,70 mg/l (milligram per liter). In Wallonië is deze norm vastgesteld op 0,25 mg/l. De distributeurs hebben tot 12 januari 2026 de tijd om aan deze nieuwe limiet te voldoen.

Zijn er chloraten in kraanwater?

Ja, er kunnen chloraten in kraanwater aanwezig zijn, maar meestal in zeer lage concentraties. Chloraten zijn bijproducten die ontstaan bij het gebruik van chloor voor de desinfectie van drinkwater. Chloor wordt vaak gebruikt in de waterbehandeling om bacteriën en andere ziekteverwekkers te doden. Wanneer chloor echter afbreekt, kunnen chloraten ontstaan.

Wordt de aanwezigheid van chloraten in kraanwater gecontroleerd?

Ja, distributeurs moeten sinds januari 2024 de aanwezigheid van chloraten in kraanwater controleren. De SWDE voert daarom regelmatig analyses uit om de waterbehandeling te controleren en indien nodig aan te passen om te voldoen aan de toekomstige norm van 0,25 mg/l (milligram per liter) voor chloraten.

Hoe worden chloraten in distributiewater gedetecteerd?

De laboratoria die verantwoordelijk zijn voor de controle van de waterkwaliteit in Wallonië gebruiken de techniek van ionenchromatografie om chloraten in water te analyseren. Deze methode maakt het mogelijk om de verschillende ionen in het watermonster te scheiden en afzonderlijk te meten, inclusief chloraten. Deze methode is zeer gevoelig en maakt het mogelijk om chloraten in lage concentraties te detecteren, ruim onder de wettelijke limieten.

Welke oplossingen worden ingezet bij de aanwezigheid van chloraten?

Het beheer van het chloraatgehalte in distributiewater is voornamelijk gebaseerd op het chloorgehalte van het water en de kwaliteit van het gebruikte reagens:

Vermindering van de chlorering van het water, zonder de desinfectie-efficiëntie te compromitteren.
Gebruik van hoogwaardige chloorproducten. De kwaliteit van chloor neemt in de loop van de tijd af, wat leidt tot de vorming van chloraten. Deze afbraak wordt versneld door temperatuur en blootstelling aan licht.

De Europese normen die het gehalte aan pesticiden in leidingwater regelen (en die in België worden toegepast) zijn veel strenger dan de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie. In Wallonië is slechts 1/10 van een duizendste milligram per liter water (0,1 µg/l) per stof en 1/2 van een duizendste milligram per liter water (0,5 µg/l) voor alle stoffen samen toegestaan. 

In vergelijking met de consumptie van veel andere dagelijkse voedingsmiddelen is het aandeel aan pesticiden in leidingwater zeer gering. 

In uw gemeente

Legionellose is een potentieel dodelijke ziekte die wordt veroorzaakt door een bacterie, de legionellabacterie, die in de natuur vrij algemeen voorkomt. Legionella wordt in kleine hoeveelheden aangetroffen in de meeste oppervlaktewateren. Ze gedijt het beste in stilstaand lauw water (± 40°C). De bacterie is niet bestand tegen temperaturen van meer dan 60°C en bij dergelijke temperaturen sterft ze vrij snel.

Lees meer:

Legionellose: wat zijn de risico's?

1. Gezondheidsrisico

1. Mag ik leidingwater drinken? 

Het water dat de SWDE verdeelt, voldoet aan alle Europese en Waalse gezondheidsnormen.

2. Wat zijn de risico's bij het inslikken van asbest? Kun je dezelfde ziekten krijgen als wanneer je asbest inademt? 

De risico's bij het inademen van asbest zijn al tientallen jaren duidelijk, maar hetzelfde kan niet worden gezegd voor het inslikken van asbest, waarvoor het risico bij de huidige stand van de kennis niet is bewezen. Momenteel bestaan er geen Europese normen of Waalse wetgeving op dat vlak, wat samenhangt met de geruststellende conclusies van wetenschappelijke studies en van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO).

3. Kan leidingwater asbest bevatten? 

Zelden en in minieme hoeveelheden. 90% van de leidingen in het netwerk van de SWDE bestaat niet uit asbestcement, maar is gemaakt van andere materialen (staal, nodulair gietijzer, grijs gietijzer, pvc, polyethyleen enz.).

Er is dus geen risico dat het water asbestvezels bevat wanneer het door leidingen stroomt die niet van asbestcement zijn gemaakt. 

Wanneer water door een asbestcementleiding stroomt, is het in zeer specifieke omstandigheden mogelijk dat er asbestvezels in terechtkomen. In dat geval zijn de vrijgekomen hoeveelheden extreem klein.

4. Op basis waarvan kan gesteld worden dat asbestcementleidingen niet de oorzaak zijn van de aanwezigheid van asbest in leidingwater? 

Uit de verschillende analyses die de SWDE door een erkend laboratorium heeft laten uitvoeren bij klanten door monsterneming aan de kraan, blijkt dat er geen asbestvezels zijn aangetroffen. 

5. Vormen leidingen in asbestcement een gevaar voor de gezondheid?

Volgens de huidige wetenschappelijke kennis zouden de in het water aangetroffen hoeveelheden asbestvezels geen gevaar vormen voor de gezondheid. Daarom heeft de Europese Unie op dat vlak geen regelgeving aangenomen. 

Met het decreet van 1 juni 2023 tot wijziging van verschillende bepalingen betreffende de kwaliteit van water bestemd voor menselijke consumptie heeft Wallonië ervoor gekozen om verder te gaan. Er is een richtwaarde vastgelegd van 1 miljoen vezels per liter volgens een methode afgeleid van NFX 43-050, met een kwantificeringslimiet van maximaal 10.000 vezels per liter.

In de Verenigde Staten geldt een gezondheidsnorm van 7 miljoen vezels per liter. 

De SWDE is nog nooit dergelijke niveaus tegengekomen bij de wateranalyses na het nemen van monsters aan de kraan van de klanten.

6. Kan ik asbest inademen via leidingwater? 

In bepaalde omstandigheden kan voor menselijke consumptie bestemd water worden teruggevonden in aerosolvorm (lucht in douches ...) en dus in zeer kleine hoeveelheden worden ingeademd. Aangezien het gehalte aan asbestvezels in leidingwater nul of bijzonder laag is, zou de ingeademde hoeveelheid asbestvezels oneindig klein zijn.

7. Zal er door de slijtage van de leidingen in asbestcement niet nog meer asbest in het water terechtkomen? 

De SWDE houdt toezicht op haar netwerk van asbestcementleidingen door middel van gerichte analysecampagnes. Indien abnormale slijtage van de leidingen de veiligheid van de klanten in gevaar zou brengen, zou de SWDE alles in het werk stellen om de leidingen prioritair te vernieuwen.

8. Kan dak-, tank- of putwater asbest bevatten? 

Water dat in rechtstreeks contact komt met asbestcementmaterialen, kan in bepaalde omstandigheden asbestvezels bevatten. Als het asbestcementmateriaal bijvoorbeeld brokkelig is (aangetast door temperatuurverschillen tussen winter en zomer) en het water dat met het asbestcement in contact komt, agressieve eigenschappen heeft (wat kenmerkend is voor regenwater), dan is het mogelijk dat het opgevangen water asbestvezels bevat.

Het risico dat opgevangen regenwater asbest bevat, is dus veel groter dan bij leidingwater. 

9. Test de SWDE in alle gemeenten op asbest? 

Er zijn gemeenten waar geen leidingen van asbestcement zijn. Het is dan ook niet nodig om op die plaatsen specifieke controles uit te voeren. Sinds september 2023 heeft de SWDE, met de steun van het Waalse Gewest, het initiatief genomen om waterkwaliteitscontroles uit te voeren in elke gemeente die door de SWDE wordt bediend en waar een deel van het netwerk uit asbestcement bestaat. 

10. Kan ik een gratis analyse aanvragen? 

De SWDE neemt speciale analyseverzoeken in behandeling in het kader van de lopende bemonsteringscampagne, voor zover ze relevant zijn voor een bepaalde omgeving. 

Als de aanvraag niet kan worden opgenomen in een analysecampagne, dan kan de klant op eigen kosten een controle van de waterkwaliteit aanvragen bij een gespecialiseerd laboratorium. 

11. Wat is de behandeling om asbest uit water te verwijderen? 

Het gehalte aan asbestvezels in het leidingwater is nul of oneindig klein. Het is dus niet nodig het water te behandelen. 

12. Waarom worden er controles uitgevoerd op brandkranen en niet alleen op de kranen van klanten? 

Het enige punt waarop moet worden voldaan aan de voorschriften voor water bestemd voor menselijke consumptie, is de keukenkraan van onze klanten.

 In het kader van een intern onderzoek uit 2018 hebben we controles van de waterkwaliteit uitgevoerd bij zowel brandkranen als bij de meter en de keukenkraan van onze klanten. De monsters die genomen zijn bij de brandkranen, geven geen representatief beeld van de kwaliteit van het water dat aan onze klanten wordt gedistribueerd. 

Onze bemonsteringscampagnes zijn voortaan gericht op de kranen van onze klanten, om een representatief beeld te krijgen van het water dat door onze klanten wordt verbruikt. 

13. Waarom blijkt uit jullie controles dat het asbest dat is gevonden bij de brandkranen, niet wordt teruggevonden bij de keukenkranen? 

Brandkranen hebben een dood volume tussen de leiding en de uitgang van de brandkraan. Het water in kwestie staat stil en deeltjes kunnen zich daar vastzetten. Wanneer we monsters nemen bij brandkranen, is het mogelijk dat het genomen monster niet representatief is voor het water dat daadwerkelijk aan onze klanten wordt gedistribueerd, omdat een deel van het monster stilstaand water is dat bepaalde deeltjes bevat, waaronder asbestvezels.

Het enige punt waarop aan de voorschriften voor water bestemd voor menselijke consumptie moet worden voldaan, is de keukenkraan van onze klanten. In het kader van een intern onderzoek uit 2018 hebben we controles van de waterkwaliteit uitgevoerd bij zowel brandkranen als bij de meter en de keukenkraan van onze klanten. De monsters die genomen zijn bij de brandkranen, geven geen representatief beeld van de kwaliteit van het water dat aan onze klanten wordt gedistribueerd. Onze bemonsteringscampagnes zijn voortaan gericht op de kranen van onze klanten, om een representatief beeld te krijgen van het water dat door onze klanten wordt verbruikt. 

14. Is het gevaarlijk om kleding te wassen met leidingwater dat asbest bevat? 

Het asbestvezelgehalte in het water is, indien het aanwezig is, oneindig klein. Het is daarom niet gevaarlijk om kleren te wassen met leidingwater dat door asbestcementleidingen wordt geleverd, omdat het risico dat er asbestvezels op kleren teruggevonden worden, zeer beperkt is.

2. Informatie

15. Waarom werden de analyses van water dat positief testte op asbest, verborgen gehouden?

We hebben de wateranalyses waaruit de aanwezigheid van asbestvezels in het water bleek, niet verborgen gehouden. De positieve analyses werden niet specifiek meegedeeld omdat ze geen betrekking hadden op het leidingwater van de klanten. De SWDE heeft de gegevens in alle transparantie meegedeeld wanneer hierom werd gevraagd.

16. Welke informatie zullen jullie verstrekken? Zullen jullie de nieuwe analyses publiceren? 

De SWDE voert momenteel een nieuwe campagne voor de controle van de waterkwaliteit. De verkregen resultaten worden meegedeeld aan de gemeenten en het Waals Gewest. 

17. Word ik gewaarschuwd als er asbest in mijn leidingwater zit? 

Als onze analysecampagnes een gezondheidsrisico voor onze klanten aan het licht brengen, wordt een specifieke mededeling naar de betreffende klanten gestuurd.

18. Waarom werd de aanwezigheid van leidingen in asbestcement verborgen gehouden? 

De SWDE heeft nooit een geheim gemaakt van de aanwezigheid van leidingen in asbestcement. Het tabblad FAQ van op website (swde.be onder 'Frequently Asked Questions') gaat al jaren openlijk op dat onderwerp in.

19. Waarom worden de straten waar deze leidingen precies liggen, niet meegedeeld?

De SWDE heeft in haar geautomatiseerde cartografische systeem de aard (het materiaal) van alle leidingen in haar netwerken opgenomen, inclusief die in asbestcement. Om redenen van netwerkintegriteit en openbare veiligheid wordt de exacte cartografie van de leidingen niet meegedeeld. Noch een schema noch een lijst van straten is representatief voor een risico in verband met de kwaliteit van het water terwijl het door de leidingen stroomt, wetende dat er in dezelfde straat leidingen van verschillende materialen kunnen liggen.

3. Leidingen

20. Waarom zijn er leidingen in asbestcement?

In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) was de vraag naar bouwmaterialen enorm groot en werden veel kleine en middelgrote gemeenten voorzien van een drinkwaternet. De in België geproduceerde asbestcementbuizen waren een innovatief alternatief voor veelgevraagde materialen zoals staal en grijs gietijzer. Asbestcementleidingen waren niet alleen lichter, maar hadden ook interessante kenmerken op het gebied van druksterkte, treksterkte en buigsterkte. Ze vertoonden ook geen inwendige corrosie, die bij metalen leidingen na verloop van tijd tot gekleurd water kan leiden. 

Sinds het einde van de jaren 70 zijn er geen leidingen in asbestcement meer gelegd.

21. Waar zijn er leidingen in asbestcement gelegd? 

De verdeling van dit soort leidingen over Wallonië is niet uniform. Sommige gemeenten hebben een netwerk dat voor enkele tientallen procenten uit asbestcementleidingen bestaat, andere hebben er helemaal geen. 

De SWDE heeft in haar geautomatiseerde cartografische systeem de ligging, de aard (het materiaal) en andere kenmerken zoals de diameter, de datum van aanleg enz. van alle leidingen in haar netwerken opgenomen, ook die in asbestcement. 

22. Hoe kent de SWDE de aard van de distributieleidingen? 

Bij het leggen van leidingen wordt aan het einde van de werken een liggingsplan opgesteld. Dat beschrijft alle onderdelen van het net (leidingen, kleppen, brandkranen enz.), die worden geïdentificeerd aan de hand van op de grond zichtbare kenmerken of van topografische onderzoeken die de geolokalisatie ervan mogelijk maken. Al die informatie wordt ingevoerd in het geografische informatiesysteem (GIS) van de SWDE. 

23. Waarom zijn al die leidingen nog niet systematisch vervangen? Waarom wordt er geen specifiek plan opgesteld voor de dringende vervanging van de leidingen in asbestcement? Wat is jullie plan om deze leidingen de komende jaren te vervangen? Hoeveel km gaan jullie de komende 5 jaar vervangen?

Het is niet nodig om leidingen in asbestcement systematisch vroeger te vervangen dan andere materialen. Tot nu toe heeft geen enkele wetenschappelijke studie kunnen aantonen dat de orale opname van asbestvezels in drinkwater gevolgen zou hebben voor de gezondheid. Die conclusie wordt bevestigd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO).

Algemeen beschouwd is asbestcement ongevoelig voor inwendige corrosie en zwerfstroomcorrosie. 

De strategie voor het vervangen van leidingen van de SWDE omvat de 'asbestparameter'. De SWDE gebruikt een multicriteria-instrument om de prioriteiten voor de vernieuwing te bepalen, rekening houdend met de aard van de leidingen en hun ouderdom. De SWDE investeert elk jaar 100 miljoen euro in de vernieuwing van haar infrastructuur, waarvan meer dan 60 miljoen euro in leidingen.

24. Waardoor worden leidingen in asbestcement vervangen? 

De nieuwe hoofdleidingen die worden aangelegd, zijn voornamelijk gemaakt van nodulair gietijzer en PVC, en in mindere mate van elektrisch lasbaar polyethyleen of staal. 

25. Welke maatregelen neemt de SWDE voor werkzaamheden met asbest? 

De SWDE voert een dynamisch en consequent beleid voor de bescherming van haar werknemers tijdens werkzaamheden in aanwezigheid van asbest. Er gelden strikte en veilige beroepspraktijken bij het verzagen van leidingen in asbestcement. Op basis van interne procedures en werkmethoden krijgen de medewerkers een jaarlijkse opleiding over asbestgerelateerde risico's, naast een handleiding waarin wordt gewezen op de voorzorgsmaatregelen die tijdens interventies moeten worden getroffen voor de werknemers en de omwonenden, en een kit met persoonlijke beschermingsmiddelen voor eenmalig gebruik.

Bovendien informeert de SWDE haar onderaannemers via het Preventieplan Gezondheid en Veiligheid (PPGV) dat bij de bestekken voor opdrachten wordt gevoegd. Ze biedt haar onderaannemers ook opleidingssessies over de risico’s met betrekking tot asbest en de te nemen voorzorgsmaatregelen. 

Tot slot doen de IDPBW (Interne Dienst voor Preventie en Bescherming op het werk) en de hiërarchische lijnen van de SWDE heel het jaar door werfbezoeken, waarbij een vooraf opgestelde lijst van veiligheidspunten wordt gecontroleerd. Het gebruik van de 'asbestkit' is een terugkerend punt in de beoordeling, dat wordt opgevolgd als doelstelling voor de interventieteams. 

26. Worden klanten in de buurt van een werf met asbest gewaarschuwd?

De maatregelen op de werven om te voorkomen dat asbestvezels in de omringende lucht terechtkomen, zoals het gebruik van langzame zagen en het permanent besproeien van de zaagsnede, maar ook de plaatsing in een tegen de wind beschutte sleuf, vereisen niet dat de bevolking wordt geïnformeerd. 

Dergelijke werven moeten worden aangemeld bij de Gewestelijke directie bevoegd voor het Welzijn op het Werk (FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg) om hen in staat te stellen na te gaan of de wetgeving en in het bijzonder de maatregelen ter bescherming van de werknemers worden nageleefd en correct worden toegepast. 

27. Is het nodig om het leidingwater meer dan gewoonlijk te laten stromen na het vervangen van een asbestcementleiding? 

Nadat er werkzaamheden aan het net zijn uitgevoerd, spoelen de watertechnici het water door de brandmondingen of -kranen om het troebele of gekleurde water te verwijderen dat onvermijdelijk door de werkzaamheden wordt gegenereerd. 

Als algemene regel is het aan te raden om, ongeacht de aard van de leiding, het leidingwater even te laten lopen om troebel of gekleurd water te verwijderen dat mogelijk in de aansluitingen is terechtgekomen en dat niet bij het spoelen op de weg is afgevoerd. Er is geen reden om dat uitgebreider te doen bij werken aan asbestcementleidingen.  

28. Waar gaat het asbestafval naartoe dat afkomstig is van de vervanging van jullie asbestcementleidingen?

Het afvoeren van asbesthoudend materiaalafval is onderworpen aan wetgeving die opgenomen is in de werkprocedures van de SWDE. Vanaf het begin van de werf wordt het afval verpakt in specifieke containers en gebruikt het personeel persoonlijke beschermingsmiddelen. Het afval wordt vervolgens door een erkende onderneming opgehaald om te worden verwijderd in centra die zelf erkend zijn voor dat soort afval. 

29. Maakt de SWDE van de gelegenheid gebruik om leidingen in asbestcement te vervangen bij wegwerkzaamheden die door andere weg- of netbeheerders worden uitgevoerd? 

De SWDE onderzoekt, in het kader van de wetgeving inzake coördinatie van werven (POWALCO), systematisch of het opportuun is om haar leidingen te vernieuwen wanneer wegbeheerders of andere concessiehouders van ondergrondse installaties werken uitvoeren. Dat alleen is echter niet genoeg om te besluiten tot vernieuwing. 

De keuze wordt gemaakt op basis van een multicriteria-instrument waarmee de beslissing objectief kan worden genomen, ongeacht het materiaal waaruit de leiding is vervaardigd. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan werven waarbij de aard van de werkzaamheden de leidingen in asbestcement zou kunnen verzwakken. 

30. Kan een gemeente of het Gewest eisen dat jullie een asbestcementleiding vervangen als ze de kosten daarvan dekken? 

Hoewel het net eigendom is van de SWDE en de vernieuwing van de leidingen objectief wordt uitgevoerd aan de hand van een multicriteria-prioriteringstool, belet niets een gemeente of het Gewest om de vervanging van een leiding te financieren. Het project kan echter alleen worden uitgevoerd door de SWDE, in overeenstemming met haar technische specificaties.

31. Hoe komt het dat bij bemonstering van brandkranen soms wel asbestvezels worden aangetroffen, maar niet bij de kraan van de klanten? 

Brandmondingen of -kranen vormen speciale elementen van het net. Door hun ligging in de vertakking van de leiding en hun configuratie kunnen ze worden vergeleken met kleine 'doodlopende straatjes' van stilstaand water waarin vezels vast kunnen komen te zitten en kunnen vrijkomen wanneer het net wordt gespoeld.

Hoofdleiding waarin het water continu circuleert.

De behuizing van de brandmonding, die automatisch wordt ontwaterd (bescherming tegen bevriezing) wanneer de monding wordt gesloten.

Plaats van de klep die het lichaam (zonder water) isoleert van de aftakking en het bochtstuk, die water bevatten.

Aftakkingen en bochtstukken die water bevatten en een kleine 'doodlopende straat' vormen waar vezels vast kunnen komen te zitten en kunnen vrijkomen wanneer het net wordt gezuiverd.

De behuizing van de brandmonding, die automatisch wordt ontwaterd (bescherming tegen bevriezing) wanneer de monding wordt gesloten.

Plaats van de klep die het lichaam (zonder water) isoleert van de aftakking en het bochtstuk, die water bevatten.

Bochtstuk en aftakking (niet afgebeeld) die water bevatten en een kleine 'doodlopende straat' vormen waar vezels vast kunnen komen te zitten en kunnen vrijkomen wanneer het net wordt gezuiverd.

De aanwezigheid van lood in drinkwater krijgt bijzondere aandacht. Eind 2013 heeft de Europese Unie een maximaal loodgehalte in leidingwater van 10 µg/l vastgelegd.

Wij doen ons uiterste best om aan deze norm te voldoen. 

Ga voor meer informatie naar ‘Lood in het leidingwater?’ 

1. Wat zijn metabolieten van pesticiden?

Metabolieten zijn chemische moleculen die ontstaan bij de afbraak van pesticiden die worden gebruikt in de landbouw of door particulieren.

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen 'relevante' en 'niet-relevante' metabolieten, naargelang hun eigenschappen. Een 'relevante' metaboliet is een molecule die vanwege haar toxische activiteit of eigenschappen op dezelfde manier wordt beschouwd als een conventioneel pesticide. Een 'niet-relevante' metaboliet is een metaboliet waarvan de activiteit zodanig is gewijzigd dat deze niet toxisch is. Niet-relevante metabolieten behouden niet dezelfde activiteit als hun moederstof en vormen geen gezondheidsrisico voor consumenten.

2. Welke producten bevatten metabolieten van pesticiden?

Metabolieten bestaan niet in natuurlijke toestand, net als de pesticiden waarvan ze zijn afgeleid. Pesticiden zijn afkomstig uit de petrochemische industrie en worden zowel in de landbouw als door particulieren gebruikt.

3. Zijn metabolieten gevaarlijk voor de gezondheid?

Bepaalde metabolieten kunnen als giftig worden bestempeld. Ze worden dan behandeld als 'relevante metabolieten' en bijgevolg aan normen onderworpen. 

Over niet-relevante metabolieten zijn er zeer weinig toxiciteitsgegevens. Ze worden preventief gemonitord.

4. Waarom worden er metabolieten in het milieu aangetroffen?

Zodra pesticiden in het milieu terechtkomen, breken ze af. Een deel ervan wordt in metabolieten omgezet. De meeste van die stoffen zijn mobiel en persistent en kunnen dan ook worden aangetroffen in verschillende watermatrices, zoals oppervlaktewater of grondwater.

Kijk voor meer informatie op http://etat.environnement.wallonie.be/contents/indicatorsheets/EAU 14.html.

Het besluit van de Waalse regering van 1 juni 2023 legt de volgende normen vast: 

6. Zitten er niet-relevante metabolieten in leidingwater?

De volledige controles die gepland staan voor 2024, zullen een antwoord geven op de vraag naar de aanwezigheid van niet-relevante metabolieten in leidingwater. De resultaten zullen geleidelijk aan beschikbaar worden gesteld aan de klanten van de SWDE via de waterkwaliteitsfiche op de website en via de jaarlijkse afrekening. Dat zal de informatie aanvullen die al beschikbaar is over het totaal aan pesticiden.  

7. Hoe worden metabolieten van pesticiden in leidingwater gedetecteerd? 

Metabolieten worden geanalyseerd met behulp van krachtige laboratoriumapparatuur. De gebruikte technologie is hogedrukvloeistofchromatografie (HPLC) in combinatie met massaspectrometrie (MS-MS). Met die techniek kunnen metabolieten worden gescheiden, geïdentificeerd en gekwantificeerd.

8. Welke oplossingen zijn er in het geval van aanwezigheid van metabolieten? 

De oplossingen moeten per geval worden geanalyseerd. Enerzijds kan er gemengd worden met een andere waterbron om het gehalte aan (metabolieten van) pesticiden in leidingwater te verminderen. Er zijn ook oplossingen voor waterzuivering, zoals filtratie met actieve koolfilters. 

Actieve kool heeft een hoog adsorberend vermogen, wat betekent dat het bepaalde moleculen (waaronder metabolieten van pesticiden) die ermee in contact komen, vasthoudt op zijn oppervlak.
De doeltreffendheid van de zuivering met actieve kool wordt na verloop van tijd gecontroleerd en geëvalueerd. De actieve kool wordt geregenereerd zodra de adsorptiecapaciteit begint af te nemen.

9. Welke informatie wordt verstrekt als de norm voor metabolieten van pesticiden wordt overschreden?  

Als de norm voor (metabolieten van) pesticiden wordt overschreden, wordt dat op dezelfde manier behandeld als elke andere gebeurtenis die de kwaliteit van het drinkwater beïnvloedt.

Het Waals Gewest geeft geen gezondheidsadviezen.

10. Wat zijn de regels voor andere voedingsmiddelen?

Klik voor meer informatie over de Europese en federale wetgeving betreffende de controle van residuen van pesticiden in voedingsmiddelen op de volgende link naar de website van het FAVV.

1. Is leidingwater drinkbaar?

Leidingwater is drinkbaar als het voldoet aan de kwaliteitsvereisten die op Europees niveau zijn gedefinieerd en vervolgens zijn omgezet in de wetgeving van elke lidstaat. Dus ja, het leidingwater in Wallonië is drinkbaar in de zin dat het voldoet aan de gezondheidsnormen die zijn vastgelegd door het Waalse Gewest. Die normen worden regelmatig herzien, zoals recent gebeurd is voor PFAS. 

Vandaag liggen de PFAS-niveaus in alle SWDE-netten onder de toekomstige parameterwaarde (drinkwaternorm) van 100 nanogram per liter (ng/l).

2. Wat zijn de PFAS-normen voor leidingwater?

De normen voor PFAS in leidingwater zijn recent. In het licht van de vooruitgang van de wetenschappelijke kennis werd op 16 december 2020 in de Europese Richtlijn 2020/2184 betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water opgelegd om vanaf 2026 een parameterwaarde te respecteren van 100 nanogram (d.w.z. 1/10.000.000e gram) per liter voor de som van de gemeten concentraties van 20 PFAS die specifiek in de richtlijn worden genoemd.

Ter vergelijking, de maximumgehalten aan PFAS in levensmiddelen zijn als volgt:

        Levensmiddel                                                                            som van de 4 PFAS*

• Eieren                                                                                    1700 ng/kg
• Visvlees bestemd voor zuigelingenvoeding                          2000 ng/kg
• Vlees                                                                                      1300 ng/kg
• Wild                                                                                       9000 ng/kg

* PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS

Wat melk betreft, heeft het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) een aanbeveling gedaan van 6000 nanogram/kg voor PFOS en 60.000 nanogram/kg voor PFOA. Klik voor meer informatie op deze link.

3. Is er in Wallonië een norm van kracht voor PFAS in het water?

Nog niet. De norm zal in werking treden op 12 januari 2026.

Wallonië heeft Richtlijn 2020/2184 in 2023 omgezet met een decreet van 20 april 2023 en een besluit van de Waalse regering van 1 juni 2023.

Dat besluit tot wijziging van diverse bepalingen betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water is op 6 oktober 2023 in werking getreden.

Daarin staat dat uiterlijk op 12 januari 2026 de nodige maatregelen genomen moeten zijn om ervoor te zorgen dat het PFAS-gehalte in water bestemd voor menselijke consumptie niet hoger is dan 100 nanogram/liter.

4. De Amerikaanse normen worden vaak vergeleken met die van de Europese Unie. Wat zijn die normen? 

Tot voor kort was er in de Verenigde Staten geen norm voor PFAS in kraanwater. De EPA – het Amerikaanse agentschap voor milieubescherming – had een aanbeveling gedaan voor 2 PFAS: PFOS en PFOA. Amerikaanse waterdistributeurs waren vrij om die wel of niet toe te passen.

Op 10 april 2024 heeft de EPA een norm uitgevaardigd.  Amerikaanse waterdistributeurs hebben maximaal 3 jaar de tijd om hieraan te voldoen. Deze norm heeft betrekking op 5 stoffen waarvoor de EPA een drempelwaarde heeft vastgesteld en een aanbeveling heeft gedaan: 

Vanaf 2026 zal de Europese Unie een drempelwaarde van 100 nanogram per liter invoeren voor de som van de concentraties van 20 PFAS (waaronder PFOA, PFOS, PFHxS en PFNA).               

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) beveelt ook aan om de waarde van 4 nanogram per liter niet te overschrijden voor de som van de 4 'meest zorgwekkende' PFAS, namelijk PFOA, PFOS, PFHxS en PFNA.  In de Amerikaanse norm is de drempel voor de som van deze 4 FFAS vastgesteld op 28 nanogram per liter.
 

PFAS in het leidingwater in Wallonië

CHIÈVRES

5. Voldoet het leidingwater in Chièvres aan de toekomstige PFAS-norm van 100 nanogram/liter?

Ja, zoals blijkt uit de analyses die door een erkend laboratorium zijn uitgevoerd, voldoet het water dat in Chièvres wordt gedistribueerd, niet alleen aan de huidige wetgeving inzake waterkwaliteit, maar ook aan de toekomstige PFAS-norm van 100 nanogram/liter.

6. Welke oplossing is er toegepast om het PFAS-niveau aangetroffen in de P1-bron in Chièvres te verlagen?

De SWDE heeft een filtratiesysteem met actieve kool geïnstalleerd in de P1-bron van het waterwinningspunt in Chièvres. Actieve kool heeft een hoge adsorptiecapaciteit, wat betekent dat het bepaalde moleculen (waaronder PFAS) die ermee in contact komen, vasthoudt op zijn oppervlak.

De doeltreffendheid van de zuivering met actieve kool wordt na verloop van tijd gecontroleerd en geëvalueerd. De actieve kool wordt geregenereerd zodra de adsorptiecapaciteit begint af te nemen.

7. Waarom is het PFAS-gehalte in het water niet nul?

De zuivering met actieve kool van het water uit de bron van Chièvres heeft de PFAS-concentraties aanzienlijk verlaagd. Het overblijvende PFAS-gehalte is 4 keer lager dan de toekomstige norm van 100 nanogram per liter.

8. Zijn de meest zorgwekkende PFAS nog steeds aanwezig in het leidingwater?

Nee. De analyses tonen waarden voor PFOA, PFNA, PFHxS en PFOS van minder dan één nanogram per liter.

Het water dat in Chièvres wordt gedistribueerd, voldoet niet alleen aan de toekomstige regelgeving, maar ook aan de gezondheidsaanbevelingen, die nog strenger zijn.

De aanbeveling van de EFSA (Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid) is dat de cumulatieve concentratie van de 4 meest zorgwekkende PFAS-moleculen niet hoger mag zijn dan 4 nanogram/liter.

In Chièvres bedragen de gemeten concentraties voor de 4 meest zorgwekkende PFAS minder dan één nanogram per liter, d.w.z. onder de detectiegrenzen van de meetapparatuur.

9. Waarom zijn de vandaag gepubliceerde waarden voor Chièvres lager dan die in eerdere rapporten?

Alle sinds november gepubliceerde waarden liggen onder de toekomstige norm van 100 nanogram per liter.

De gegevens voor PFAS op de website www.swde.be geven een mediaanwaarde voor de resultaten van de analyses die zijn uitgevoerd sinds september 2023, toen de gewestelijke monitoring begon. 

De eerder gepubliceerde waarden voor Chièvres en, ruimer genomen, voor distributiegebied nr. 1098 waren de mediaanwaarden van de resultaten die de afgelopen 12 maanden werden geregistreerd.  Ze omvatten ook de analyses die werden uitgevoerd vóór de installatie van actieve koolfilters aan de uitgang van het waterwinningspunt van Chièvres en waren dus niet erg representatief voor de huidige situatie. 

De gepubliceerde PFAS-waarden zullen blijven evolueren. Ze zullen representatief zijn voor de kwaliteit van het water dat door de burgers wordt geconsumeerd.  

10. Waarom wordt de bron in Chièvres niet vervangen door een andere waterbron?

Het gebruik van de bron in Chièvres is aanzienlijk verminderd. De winning kan enkel tijdelijk worden stilgelegd, omdat de bron nodig is om de continuïteit van de watervoorziening te garanderen. Daarom heeft de SWDE geïnvesteerd in filtratie met actieve kool in het waterwinningspunt van Chièvres om ervoor te zorgen dat het water voldoet aan de toekomstige PFAS-normen.

De watertoren van Chièvres wordt gevoed door de bron van Chièvres en de toevoer van de Dender. Al het water uit de bron van Chièvres wordt gezuiverd met actieve kool. 

De SWDE onderzoekt de mogelijkheid om een of meer structurele oplossingen te vinden ter vervanging van de bron van Chièvres. 

11. Wat gebeurt er als de bron van Chièvres tijdelijk wordt stilgelegd?

De bron van Chièvres wordt een paar uur stilgelegd om de actieve koolfilters te vervangen. De watertoren wordt dan van tevoren maximaal gevuld om een continue watertoevoer te garanderen.

12. Wat is de oorzaak van de aanwezigheid van PFAS in het waterwinningspunt van Chièvres?

De oorzaak van de aanwezigheid van PFAS in het waterwinningspunt van Chièvres is nog niet vastgesteld. PFAS zijn diffuse en persistente stoffen die aanwezig zijn in een groot aantal producten, waaronder gefluoreerde brandblusschuimen. Die brandblusschuimen werden vaak gebruikt op militaire bases. Het is dus mogelijk dat de besmetting afkomstig is van het nabijgelegen militair domein van Chièvres.

Het ISSeP (Institut Scientifique de Service Public) heeft van de Waalse regering de opdracht gekregen om het nodige onderzoek uit te voeren om de oorzaak van de PFAS in de bron van Chièvres te achterhalen.

RONQUIÈRES

13. Is het water in Ronquières drinkbaar?

Ja, het water in Ronquières is drinkbaar. Het voldoet aan de huidige kwaliteitswetgeving en aan de toekomstige norm van 100 nanogram/liter.

14. Is de toekomstige norm van 100 nanogram/liter overschreden in het water dat gedistribueerd wordt in Ronquières?

Een enkel resultaat in november 2023 toonde aan dat de toekomstige norm van 100 nanogram/liter was overschreden in het water dat gedistribueerd wordt in Ronquières. De wettelijke procedure voor verificatie en verscherpt toezicht is in werking gesteld. Enerzijds zijn dezelfde monsters opnieuw geanalyseerd en zijn de resultaten lager dan 100 ng/l. Anderzijds werden er nieuwe monsters genomen en toonden de analyseresultaten PFAS-niveaus aan van minder dan 100 ng/l. De resultaten komen overeen met de resultaten die Vivaqua  meedeelde voor de Feeder van Henegouwen. 

De mediaanwaarde sinds 22 februari 2024 is 82 ng/l.  In Ronquières zullen nog regelmatig analyses worden uitgevoerd. Deze mediaanwaarde zal dus blijven evolueren.

15. Zal het PFAS-gehalte in het water van Ronquières dalen?

De SWDE is op zoek naar technische oplossingen om het PFAS-gehalte in het leidingwater te verlagen. Ze houdt in contact met de gemeente's Gravenbrakel, Vivaqua en de gewestelijke autoriteiten.

Vivaqua heeft aangekondigd dat het onlangs de actieve kool heeft vervangen die wordt gebruikt om het water in een reeks bronnen te zuiveren. Het Brusselse waterbedrijf heeft bevestigd dat het erin slaagt om het niveau op 75 ng/l te houden bij Ecaussinnes. 

DE FEEDER VAN HENEGOUWEN

16. Wat is de Feeder van Henegouwen? 

De Feeder van Henegouwen is een aanvoerleiding van Vivaqua vanuit de waterwingebieden in Nimy en Ghlin. Die loopt helemaal tot in het Brussels gewest. Vivaqua levert dat water aan de SWDE, IDEA, in BW, De Watergroep en Farys om een deel van hun distributienetten te bevoorraden. 

De SWDE is op de Feeder van Henegouwen van Vivaqua aangesloten om water te leveren aan de distributiegebieden 1102, 1106, 1147 en 1360. De geheel of gedeeltelijk betrokken gemeenten zijn Eigenbrakel, Kasteelbrakel, 's Gravenbrakel (Ronquières - zie vorig punt), Ecaussinnes, Ittre, Le Roeulx (enkele verbindingen), Seneffe (enkele verbindingen), Soignies (enkele verbindingen) en Tubeke.

Wat is mijn distributiegebied? Wat is de kwaliteit van het geleverde water? Hoe kan ik de volledige analyserapporten bekijken?  Kijk op deze pagina voor meer informatie en het antwoord op deze drie vragen.

17. Voldoet het water van Vivaqua uit de Feeder van Henegouwen aan de toekomstige PFAS-norm?

Vivaqua verbindt zich ertoe water te leveren dat voldoet aan de normen die van kracht zijn in Wallonië, met inbegrip van de ministeriële instructie van 30 november 2023 om nu al te voldoen aan de norm van 100 ng/l voor de som van 20 PFAS.

Vivaqua bevestigt dat die drempelwaarde sinds 2023 niet is overschreden in de wekelijkse analyses.

In november 2023 en februari 2024 werd een verificatieprocedure uitgevoerd na ontvangst van geïsoleerde analyseresultaten (één resultaat in november 2023 in Ronquières en 3 resultaten in februari 2024, waaronder 2 in Virginal en 1 in Tubeke), waaruit bleek dat de toekomstige norm van 100 nanogram/liter in het gedistribueerde water was overschreden. 

Enerzijds werden dezelfde monsters opnieuw geanalyseerd. De resultaten zijn lager dan 100 ng/l. Anderzijds werden er ook nieuwe monsters genomen. De analyseresultaten laten PFAS-niveaus van minder dan 100 ng/l zien. Die resultaten komen overeen met de resultaten die Vivaqua meedeelde voor de Feeder van Henegouwen. 

18. Waarom is er gewestelijke biomonitoring voor mensen die water krijgen in Wallonië via de Feeder van Henegouwen? 

Het water dat vandaag wordt gedistribueerd, heeft een PFAS-gehalte dat overal onder de toekomstige norm ligt. Dat is ook het geval voor het water van Vivaqua dat afkomstig is van de Feeder van Henegouwen.

De algemene monitoring van het leidingwater in Wallonië, uitgevoerd tussen september en december 2023, heeft aangetoond dat de PFAS-gehaltes in het water van Vivaqua afkomstig van de Feeder van Henegouwen gemiddeld hoger zijn dan de PFAS-gehaltes in het water dat in de meeste andere distributiegebieden wordt verdeeld, maar dat ze wel aan de toekomstige PFAS-norm voldoen. 

In december 2023 deelde Vivaqua de gewestelijke autoriteiten en de SWDE mee dat de toekomstige norm van 100 ng/l tussen oktober 2021 en december 2022 10 keer was overschreden voor de som van 20 PFAS. De hoogste overschrijding was een meting van 147 ng/l. 

Daarom heeft Wallonië, naar het voorbeeld van andere gebieden waar de toekomstige PFAS-norm in het verleden werd overschreden, besloten om mensen die water hebben gedronken dat werd geleverd door de Feeder van Henegouwen van Vivaqua, te laten deelnemen aan een biomonitoring (een campagne voor bloedafname en -analyse).

IN WALLONIË

19. Hoe worden PFAS in leidingwater gedetecteerd?

De analyse van PFAS gebeurt met behulp van krachtige laboratoriumapparatuur. De gebruikte technologie is hogedrukvloeistofchromatografie (HPLC) in combinatie met massaspectrometrie (MS). Met die techniek kunnen PFAS in monsters worden gescheiden, geïdentificeerd en gekwantificeerd.

De gezochte concentratieniveaus zijn bijzonder laag. Ze vereisen krachtige apparatuur en strenge analyses, omdat deze stoffen, die ook in laboratoria aanwezig zijn, de eindresultaten kunnen verstoren.  

Tot op heden is er in Wallonië geen enkel geaccrediteerd laboratorium dat de 20 PFAS die in de toekomstige regelgeving zijn voorzien, kan analyseren. De analyses van de SWDE worden momenteel uitgevoerd door een laboratorium in Duitsland.

20. Zitten er PFAS in het leidingwater in Wallonië?

In 2018 werd een studie afgerond in opdracht van het Waalse Gewest door een consortium van laboratoria waarvan de SWDE deel uitmaakt. De resultaten zijn beschikbaar op de website van de Waalse overheidsdienst (Onderzoeksprogramma's IMHOTEP en BIODIEN - Kaderrichtlijn Water in Wallonië - SPWARNE © HB). De conclusies van de studie waren geruststellend over de waarschijnlijkheid dat er PFAS worden aangetroffen in water bestemd voor menselijke consumptie.

De toekomstige PFAS-norm van 100 nanogram/liter is tot begin 2023 overschreden in de bron van Chièvres. Na de ingebruikname van twee actieve koolfilters om het water uit deze bron te zuiveren, voldoet het water dat aan de watertoren van Chièvres geleverd wordt, sinds april 2023 aan de toekomstige vereisten wat betreft het maximaal toegestane PFAS-gehalte.

In september 2023 besliste de Waalse regering om in heel Wallonië een monitoringprogramma voor PFAS in leidingwater op te starten.

21. Wat houdt de gewestelijke PFAS-monitoring voor leidingwater in?

Op 5 september 2023 gaf de Waalse regering aan de SWDE de opdracht om analyses te coördineren van PFAS-gehaltes in water bestemd voor menselijke consumptie en in tot drinkwater verwerkbaar huishoudwater in heel Wallonië.

Dat gebeurt in samenwerking met SPW-ARNE en alle waterdistributeurs. 

22. Wat is het doel van de gewestelijke PFAS-monitoring voor leidingwater?

De monitoring heeft verschillende doelstellingen:

1. Een volledige inventaris opmaken van PFAS-gehaltes in water bestemd voor menselijke consumptie (aan de kraan) en in tot drinkwater verwerkbaar huishoudwater.
2. Continu toezicht houden op PFAS-gehaltes in water bestemd voor menselijke consumptie.
3. Op basis van de verkregen resultaten het (de) waterwinningsgebied(en) verantwoordelijk voor de aanwezigheid van PFAS in leidingwater identificeren.
4. De resultaten aan de waterdistributeurs beschikbaar stellen, zodat zij de nodige stappen kunnen ondernemen om de veiligheid van de gezondheid van de consumenten te garanderen.

23. Wat zijn de resultaten van gewestelijke monitoring?

De gewestelijke PFAS-monitoring begon in september 2023.

Sinds 27 november 2023 beschikt de SWDE over resultaten voor haar volledige net (278 distributiegebieden). Het volledige SWDE-net voldoet aan de toekomstige PFAS-norm (100 ng/l), die in januari 2026 van kracht wordt.

Sinds 11 december 2023 zijn de resultaten voor alle 640 distributiegebieden in Wallonië beschikbaar. 

24. Zijn de PFAS-resultaten voor leidingwater beschikbaar?

De waterkwaliteitsresultaten worden door de distributeurs beschikbaar gesteld.

De SWDE stelt nu al enkele jaren analyserapporten over de waterkwaliteit online beschikbaar. Ze zijn aangevuld met de mediane PFAS-waarde met betrekking tot de toekomstige norm van 100 nanogram/liter voor alle netten die ze beheert.

25. Hoe kan ik de beschikbare resultaten bekijken?

Als je distributeur de SWDE is, kun je hier de resultaten van de analyses raadplegen per locatie. 

Als je niet bent aangesloten op het SWDE-net, raden we je aan om contact op te nemen met je waterdistributeur voor meer informatie.

26. Welke informatie wordt verstrekt als de toekomstige PFAS-norm van 100 nanogram/liter wordt overschreden?

De SWDE past de PFAS-norm toe alsof die al van kracht is. De gemeente en de betrokken klanten worden geïnformeerd als een analyseresultaat aantoont dat de toekomstige PFAS-norm van 100 nanogram/liter is overschreden. 

27. Wat zijn de gezondheidsaanbevelingen als de toekomstige PFAS-norm van 100 nanogram/liter wordt overschreden?

Sinds 14 november 2023 beveelt het Waals Gewest aan dat de betrokken bewoners het leidingwater niet meer drinken als de drempel van 100 nanogram/liter wordt overschreden. Vanwege het hormoonontregelende vermogen van bepaalde PFAS en het voorzorgsprincipe wordt die aanbeveling in het bijzonder versterkt voor de volgende doelgroepen: kinderen en adolescenten jonger dan 18 jaar, vrouwen in de vruchtbare leeftijd, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven.

Op basis van de vooruitgang van de wetenschappelijke kennis zullen de bevoegde gezondheidsautoriteiten deze aanbevelingen specificeren (alternatieven voor leidingwater, verschillende toepassingen van leidingwater enz.) De FAQ van het Waalse Gewest zal over dat onderwerp worden aangevuld. Het document kan worden geraadpleegd op PFAS - Portail Environnement-Santé (wallonie.be).

28. Welke oplossingen zijn er in het geval van PFAS in het leidingwater?

Er bestaan geschikte oplossingenom de aanwezigheid van PFAS in leidingwater te beperken, zoals filtratie met actieve kool.

Actieve kool heeft een hoge adsorptiecapaciteit, wat betekent dat het bepaalde moleculen (waaronder PFAS) die ermee in contact komen, vasthoudt op zijn oppervlak.

De doeltreffendheid van de zuivering met actieve kool wordt na verloop van tijd gecontroleerd en geëvalueerd. De actieve kool wordt geregenereerd zodra de adsorptiecapaciteit begint af te nemen.

De SWDE heeft niet op de PFAS-crisis gewacht om actieve koolfilters te installeren. Sommige waterwinningsgebieden zijn er al mee uitgerust, soms al tientallen jaren. De SWDE blijft regelmatig investeren in deze techniek en in andere behandelingen (bijv. nanofiltratie) die nodig zijn om water drinkbaar te maken.

Er worden prioriteiten gesteld in overeenstemming met de analyses die worden uitgevoerd in het kader van het gezondheidsrisicobeheer. 

Het gebruik van actieve koolfilters om water drinkbaar te maken is gangbaar in veel landen, waaronder België. Deze filters zijn effectief in het verwijderen van verschillende organische verontreinigende stoffen, chemicaliën en slechte smaken en geuren uit water, waardoor het veiliger en aangenamer wordt om te drinken. 

29. Kunnen we vertrouwen op de resultaten van de analyses die de SWDE verstrekt over de PFAS-niveaus in het leidingwater?

Alle wateranalyses die de SWDE verstrekt, worden uitgevoerd door een ISO 17025-geaccrediteerd laboratorium. 

ISO 17025 is een internationale norm die de competentie erkent van laboratoria om geldige resultaten te produceren.

Daarom zijn alle resultaten die de SWDE op transparante wijze via haar website verstrekt, volledig betrouwbaar.

Wat PFAS betreft, is er momenteel geen enkel Waals laboratorium in staat om de som van 20 PFAS zelf te analyseren. Daarom zijn het buitenlandse laboratoria die de analyses van het PFAS-gehalte in leidingwater uitvoeren.

PFAS

30. Wat betekent PFAS?

PFAS is het Engelse acroniem voor 'per- en polyfluoralkylstoffen'. Het gaat om een grote familie moleculen met bijna 10.000 chemische verbindingen. Deze verbindingen hebben gemeen dat ze allemaal bestaan uit een keten van koolstofatomen waaraan fluoratomen zijn toegevoegd.

31. Welke producten bevatten PFAS?

PFAS zijn geen natuurlijke stoffen. Ze worden door de chemische industrie gemaakt vanwege hun speciale kenmerken, zoals antiklevende, waterafstotende en hittebestendige eigenschappen. Daarom worden deze stoffen op grote schaal gebruikt in alledaagse producten zoals pannen, waterdichte kleding, papier en verpakking voor voedsel en brandblusschuim.

32. Zijn PFAS gevaarlijk voor de gezondheid?

Gezien het brede scala aan moleculen waaruit de PFAS-familie bestaat, is de beschikbare informatie over de toxiciteit van deze stoffen beperkt tot een klein aantal van de meest gebruikte moleculen.

Bij dieren zijn toxicologische effecten van bepaalde PFAS op de lever, het immuunsysteem, de nieren, het voortplantingssysteem enz. gerapporteerd. Vergelijkbare effecten zijn waargenomen bij de mens.

De wetenschappelijke kennis over de gezondheidseffecten blijft gestaag groeien.

Voor meer informatie over dit onderwerp: http://environnement.sante.wallonie.be/pfas.

33. Waarom worden PFAS in het milieu aangetroffen?

In de scheikunde is de binding tussen een koolstof- en een fluoratoom extreem sterk, wat betekent dat de natuurlijke afbraak van PFAS zeer zwak is en ze zeer persistent zijn in het milieu.

Deze persistentie, gekoppeld aan het wijdverbreide gebruik door de industrie en particulieren sinds de jaren 1950, betekent dat PFAS zich na verloop van tijd overal in het milieu ophopen, vooral in water.

Wat zijn chloraten?

Chloraten zijn chemische verbindingen die voornamelijk worden gevormd uit chloor dat wordt gebruikt in het proces van drinkwaterdesinfectie. Tijdens deze desinfectiebehandeling kunnen chloraten ontstaan als ongewenste bijproducten.

Wat zijn de normen voor chloraten in distributiewater?

De Europese richtlijn 2020/184 betreffende de kwaliteit van water bestemd voor menselijke consumptie stelt een norm voor chloraten vast die kan variëren tussen 0,25 en 0,70 mg/l (milligram per liter). In Wallonië is deze norm vastgesteld op 0,25 mg/l. De distributeurs hebben tot 12 januari 2026 de tijd om aan deze nieuwe limiet te voldoen.

Zijn er chloraten in kraanwater?

Ja, er kunnen chloraten in kraanwater aanwezig zijn, maar meestal in zeer lage concentraties. Chloraten zijn bijproducten die ontstaan bij het gebruik van chloor voor de desinfectie van drinkwater. Chloor wordt vaak gebruikt in de waterbehandeling om bacteriën en andere ziekteverwekkers te doden. Wanneer chloor echter afbreekt, kunnen chloraten ontstaan.

Wordt de aanwezigheid van chloraten in kraanwater gecontroleerd?

Ja, distributeurs moeten sinds januari 2024 de aanwezigheid van chloraten in kraanwater controleren. De SWDE voert daarom regelmatig analyses uit om de waterbehandeling te controleren en indien nodig aan te passen om te voldoen aan de toekomstige norm van 0,25 mg/l (milligram per liter) voor chloraten.

Hoe worden chloraten in distributiewater gedetecteerd?

De laboratoria die verantwoordelijk zijn voor de controle van de waterkwaliteit in Wallonië gebruiken de techniek van ionenchromatografie om chloraten in water te analyseren. Deze methode maakt het mogelijk om de verschillende ionen in het watermonster te scheiden en afzonderlijk te meten, inclusief chloraten. Deze methode is zeer gevoelig en maakt het mogelijk om chloraten in lage concentraties te detecteren, ruim onder de wettelijke limieten.

Welke oplossingen worden ingezet bij de aanwezigheid van chloraten?

Het beheer van het chloraatgehalte in distributiewater is voornamelijk gebaseerd op het chloorgehalte van het water en de kwaliteit van het gebruikte reagens:

• Vermindering van de chlorering van het water, zonder de desinfectie-efficiëntie te compromitteren.
• Gebruik van hoogwaardige chloorproducten. De kwaliteit van chloor neemt in de loop van de tijd af, wat leidt tot de vorming van chloraten. Deze afbraak wordt versneld door temperatuur en blootstelling aan licht.

Wat is vinylchloridemonomeer?
Vinylchloridemonomeer (VCM) is een chemische verbinding die bestaat uit chloor, koolstof en waterstof. Het kan in het drinkwater terechtkomen door lozing uit PVC-waterleidingen die vóór de jaren 1980 werden geïnstalleerd.

Wat is de norm voor vinylchloridemonomeer in drinkwater?
Al meer dan 20 jaar bedraagt de norm voor vinylchloridemonomeer 0,50 µg/l (microgram per liter).

Komt vinylchloridemonomeer voor in kraanwater?
Zeer zelden en slechts in uiterst kleine hoeveelheden. Er zijn geen overschrijdingen van de norm vastgesteld.

Wordt de aanwezigheid van vinylchloride in kraanwater gecontroleerd?
Ja, analyses uitgevoerd in Wallonië tonen een vinylchlorideconcentratie aan die lager is dan de detectielimiet van de methode (0,10 µg/l), wat op zijn beurt ruim onder de parametervalue van 0,5 µg/l ligt.
Deze resultaten worden niet op onze website gepubliceerd omdat ze betrekking hebben op afzonderlijke leidingsegmenten en niet op grotere distributiegebieden waarvoor de waterkwaliteit wordt gerapporteerd.

Hoe wordt vinylchloride in drinkwater gedetecteerd?
Laboratoria gebruiken de geaccrediteerde methode volgens de norm NBN EN ISO 15680:2003 (Waterkwaliteit – Bepaling van een aantal monocyclische aromatische koolwaterstoffen, naftaleen en verschillende gechloreerde verbindingen met gaschromatografie na ontgassing, opvang en thermische desorptie).

Welke maatregelen kunnen worden genomen als er vinylchloride wordt gedetecteerd?
Enerzijds zouden PVC-leidingen vervangen moeten worden door andere materialen (grijs gietijzer, PVC zonder VCM, enz.) om de bron van de besmetting te elimineren. Anderzijds zou waterbehandeling met actieve koolfilters of ionenwisselaarharsen kunnen worden overwogen.