1. Gezondheidsrisico
1. Mag ik leidingwater drinken?
Het water dat de SWDE verdeelt, voldoet aan alle Europese en Waalse gezondheidsnormen.
2. Wat zijn de risico's bij het inslikken van asbest? Kun je dezelfde ziekten krijgen als wanneer je asbest inademt?
De risico's bij het inademen van asbest zijn al tientallen jaren duidelijk, maar hetzelfde kan niet worden gezegd voor het inslikken van asbest, waarvoor het risico bij de huidige stand van de kennis niet is bewezen. Momenteel bestaan er geen Europese normen of Waalse wetgeving op dat vlak, wat samenhangt met de geruststellende conclusies van wetenschappelijke studies en van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO).
3. Kan leidingwater asbest bevatten?
Zelden en in minieme hoeveelheden. 90% van de leidingen in het netwerk van de SWDE bestaat niet uit asbestcement, maar is gemaakt van andere materialen (staal, nodulair gietijzer, grijs gietijzer, pvc, polyethyleen enz.).
Er is dus geen risico dat het water asbestvezels bevat wanneer het door leidingen stroomt die niet van asbestcement zijn gemaakt.
Wanneer water door een asbestcementleiding stroomt, is het in zeer specifieke omstandigheden mogelijk dat er asbestvezels in terechtkomen. In dat geval zijn de vrijgekomen hoeveelheden extreem klein.
4. Op basis waarvan kan gesteld worden dat asbestcementleidingen niet de oorzaak zijn van de aanwezigheid van asbest in leidingwater?
Uit de verschillende analyses die de SWDE door een erkend laboratorium heeft laten uitvoeren bij klanten door monsterneming aan de kraan, blijkt dat er geen asbestvezels zijn aangetroffen.
5. Vormen leidingen in asbestcement een gevaar voor de gezondheid?
Volgens de huidige wetenschappelijke kennis zouden de in het water aangetroffen hoeveelheden asbestvezels geen gevaar vormen voor de gezondheid. Daarom heeft de Europese Unie op dat vlak geen regelgeving aangenomen.
Met het decreet van 1 juni 2023 tot wijziging van verschillende bepalingen betreffende de kwaliteit van water bestemd voor menselijke consumptie heeft Wallonië ervoor gekozen om verder te gaan. Er is een richtwaarde vastgelegd van 1 miljoen vezels per liter volgens een methode afgeleid van NFX 43-050, met een kwantificeringslimiet van maximaal 10.000 vezels per liter.
In de Verenigde Staten geldt een gezondheidsnorm van 7 miljoen vezels per liter.
De SWDE is nog nooit dergelijke niveaus tegengekomen bij de wateranalyses na het nemen van monsters aan de kraan van de klanten.
6. Kan ik asbest inademen via leidingwater?
In bepaalde omstandigheden kan voor menselijke consumptie bestemd water worden teruggevonden in aerosolvorm (lucht in douches ...) en dus in zeer kleine hoeveelheden worden ingeademd. Aangezien het gehalte aan asbestvezels in leidingwater nul of bijzonder laag is, zou de ingeademde hoeveelheid asbestvezels oneindig klein zijn.
7. Zal er door de slijtage van de leidingen in asbestcement niet nog meer asbest in het water terechtkomen?
De SWDE houdt toezicht op haar netwerk van asbestcementleidingen door middel van gerichte analysecampagnes. Indien abnormale slijtage van de leidingen de veiligheid van de klanten in gevaar zou brengen, zou de SWDE alles in het werk stellen om de leidingen prioritair te vernieuwen.
8. Kan dak-, tank- of putwater asbest bevatten?
Water dat in rechtstreeks contact komt met asbestcementmaterialen, kan in bepaalde omstandigheden asbestvezels bevatten. Als het asbestcementmateriaal bijvoorbeeld brokkelig is (aangetast door temperatuurverschillen tussen winter en zomer) en het water dat met het asbestcement in contact komt, agressieve eigenschappen heeft (wat kenmerkend is voor regenwater), dan is het mogelijk dat het opgevangen water asbestvezels bevat.
Het risico dat opgevangen regenwater asbest bevat, is dus veel groter dan bij leidingwater.
9. Test de SWDE in alle gemeenten op asbest?
Er zijn gemeenten waar geen leidingen van asbestcement zijn. Het is dan ook niet nodig om op die plaatsen specifieke controles uit te voeren. Sinds september 2023 heeft de SWDE, met de steun van het Waalse Gewest, het initiatief genomen om waterkwaliteitscontroles uit te voeren in elke gemeente die door de SWDE wordt bediend en waar een deel van het netwerk uit asbestcement bestaat.
10. Kan ik een gratis analyse aanvragen?
De SWDE neemt speciale analyseverzoeken in behandeling in het kader van de lopende bemonsteringscampagne, voor zover ze relevant zijn voor een bepaalde omgeving.
Als de aanvraag niet kan worden opgenomen in een analysecampagne, dan kan de klant op eigen kosten een controle van de waterkwaliteit aanvragen bij een gespecialiseerd laboratorium.
11. Wat is de behandeling om asbest uit water te verwijderen?
Het gehalte aan asbestvezels in het leidingwater is nul of oneindig klein. Het is dus niet nodig het water te behandelen.
12. Waarom worden er controles uitgevoerd op brandkranen en niet alleen op de kranen van klanten?
Het enige punt waarop moet worden voldaan aan de voorschriften voor water bestemd voor menselijke consumptie, is de keukenkraan van onze klanten.
In het kader van een intern onderzoek uit 2018 hebben we controles van de waterkwaliteit uitgevoerd bij zowel brandkranen als bij de meter en de keukenkraan van onze klanten. De monsters die genomen zijn bij de brandkranen, geven geen representatief beeld van de kwaliteit van het water dat aan onze klanten wordt gedistribueerd.
Onze bemonsteringscampagnes zijn voortaan gericht op de kranen van onze klanten, om een representatief beeld te krijgen van het water dat door onze klanten wordt verbruikt.
13. Waarom blijkt uit jullie controles dat het asbest dat is gevonden bij de brandkranen, niet wordt teruggevonden bij de keukenkranen?
Brandkranen hebben een dood volume tussen de leiding en de uitgang van de brandkraan. Het water in kwestie staat stil en deeltjes kunnen zich daar vastzetten. Wanneer we monsters nemen bij brandkranen, is het mogelijk dat het genomen monster niet representatief is voor het water dat daadwerkelijk aan onze klanten wordt gedistribueerd, omdat een deel van het monster stilstaand water is dat bepaalde deeltjes bevat, waaronder asbestvezels.
Het enige punt waarop aan de voorschriften voor water bestemd voor menselijke consumptie moet worden voldaan, is de keukenkraan van onze klanten. In het kader van een intern onderzoek uit 2018 hebben we controles van de waterkwaliteit uitgevoerd bij zowel brandkranen als bij de meter en de keukenkraan van onze klanten. De monsters die genomen zijn bij de brandkranen, geven geen representatief beeld van de kwaliteit van het water dat aan onze klanten wordt gedistribueerd. Onze bemonsteringscampagnes zijn voortaan gericht op de kranen van onze klanten, om een representatief beeld te krijgen van het water dat door onze klanten wordt verbruikt.
14. Is het gevaarlijk om kleding te wassen met leidingwater dat asbest bevat?
Het asbestvezelgehalte in het water is, indien het aanwezig is, oneindig klein. Het is daarom niet gevaarlijk om kleren te wassen met leidingwater dat door asbestcementleidingen wordt geleverd, omdat het risico dat er asbestvezels op kleren teruggevonden worden, zeer beperkt is.
2. Informatie
15. Waarom werden de analyses van water dat positief testte op asbest, verborgen gehouden?
We hebben de wateranalyses waaruit de aanwezigheid van asbestvezels in het water bleek, niet verborgen gehouden. De positieve analyses werden niet specifiek meegedeeld omdat ze geen betrekking hadden op het leidingwater van de klanten. De SWDE heeft de gegevens in alle transparantie meegedeeld wanneer hierom werd gevraagd.
16. Welke informatie zullen jullie verstrekken? Zullen jullie de nieuwe analyses publiceren?
De SWDE voert momenteel een nieuwe campagne voor de controle van de waterkwaliteit. De verkregen resultaten worden meegedeeld aan de gemeenten en het Waals Gewest.
17. Word ik gewaarschuwd als er asbest in mijn leidingwater zit?
Als onze analysecampagnes een gezondheidsrisico voor onze klanten aan het licht brengen, wordt een specifieke mededeling naar de betreffende klanten gestuurd.
18. Waarom werd de aanwezigheid van leidingen in asbestcement verborgen gehouden?
De SWDE heeft nooit een geheim gemaakt van de aanwezigheid van leidingen in asbestcement. Het tabblad FAQ van op website (swde.be onder 'Frequently Asked Questions') gaat al jaren openlijk op dat onderwerp in.
19. Waarom worden de straten waar deze leidingen precies liggen, niet meegedeeld?
De SWDE heeft in haar geautomatiseerde cartografische systeem de aard (het materiaal) van alle leidingen in haar netwerken opgenomen, inclusief die in asbestcement. Om redenen van netwerkintegriteit en openbare veiligheid wordt de exacte cartografie van de leidingen niet meegedeeld. Noch een schema noch een lijst van straten is representatief voor een risico in verband met de kwaliteit van het water terwijl het door de leidingen stroomt, wetende dat er in dezelfde straat leidingen van verschillende materialen kunnen liggen.
3. Leidingen
20. Waarom zijn er leidingen in asbestcement?
In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) was de vraag naar bouwmaterialen enorm groot en werden veel kleine en middelgrote gemeenten voorzien van een drinkwaternet. De in België geproduceerde asbestcementbuizen waren een innovatief alternatief voor veelgevraagde materialen zoals staal en grijs gietijzer. Asbestcementleidingen waren niet alleen lichter, maar hadden ook interessante kenmerken op het gebied van druksterkte, treksterkte en buigsterkte. Ze vertoonden ook geen inwendige corrosie, die bij metalen leidingen na verloop van tijd tot gekleurd water kan leiden.
Sinds het einde van de jaren 70 zijn er geen leidingen in asbestcement meer gelegd.
21. Waar zijn er leidingen in asbestcement gelegd?
De verdeling van dit soort leidingen over Wallonië is niet uniform. Sommige gemeenten hebben een netwerk dat voor enkele tientallen procenten uit asbestcementleidingen bestaat, andere hebben er helemaal geen.
De SWDE heeft in haar geautomatiseerde cartografische systeem de ligging, de aard (het materiaal) en andere kenmerken zoals de diameter, de datum van aanleg enz. van alle leidingen in haar netwerken opgenomen, ook die in asbestcement.
22. Hoe kent de SWDE de aard van de distributieleidingen?
Bij het leggen van leidingen wordt aan het einde van de werken een liggingsplan opgesteld. Dat beschrijft alle onderdelen van het net (leidingen, kleppen, brandkranen enz.), die worden geïdentificeerd aan de hand van op de grond zichtbare kenmerken of van topografische onderzoeken die de geolokalisatie ervan mogelijk maken. Al die informatie wordt ingevoerd in het geografische informatiesysteem (GIS) van de SWDE.
23. Waarom zijn al die leidingen nog niet systematisch vervangen? Waarom wordt er geen specifiek plan opgesteld voor de dringende vervanging van de leidingen in asbestcement? Wat is jullie plan om deze leidingen de komende jaren te vervangen? Hoeveel km gaan jullie de komende 5 jaar vervangen?
Het is niet nodig om leidingen in asbestcement systematisch vroeger te vervangen dan andere materialen. Tot nu toe heeft geen enkele wetenschappelijke studie kunnen aantonen dat de orale opname van asbestvezels in drinkwater gevolgen zou hebben voor de gezondheid. Die conclusie wordt bevestigd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO).
Algemeen beschouwd is asbestcement ongevoelig voor inwendige corrosie en zwerfstroomcorrosie.
De strategie voor het vervangen van leidingen van de SWDE omvat de 'asbestparameter'. De SWDE gebruikt een multicriteria-instrument om de prioriteiten voor de vernieuwing te bepalen, rekening houdend met de aard van de leidingen en hun ouderdom. De SWDE investeert elk jaar 100 miljoen euro in de vernieuwing van haar infrastructuur, waarvan meer dan 60 miljoen euro in leidingen.
24. Waardoor worden leidingen in asbestcement vervangen?
De nieuwe hoofdleidingen die worden aangelegd, zijn voornamelijk gemaakt van nodulair gietijzer en PVC, en in mindere mate van elektrisch lasbaar polyethyleen of staal.
25. Welke maatregelen neemt de SWDE voor werkzaamheden met asbest?
De SWDE voert een dynamisch en consequent beleid voor de bescherming van haar werknemers tijdens werkzaamheden in aanwezigheid van asbest. Er gelden strikte en veilige beroepspraktijken bij het verzagen van leidingen in asbestcement. Op basis van interne procedures en werkmethoden krijgen de medewerkers een jaarlijkse opleiding over asbestgerelateerde risico's, naast een handleiding waarin wordt gewezen op de voorzorgsmaatregelen die tijdens interventies moeten worden getroffen voor de werknemers en de omwonenden, en een kit met persoonlijke beschermingsmiddelen voor eenmalig gebruik.
Bovendien informeert de SWDE haar onderaannemers via het Preventieplan Gezondheid en Veiligheid (PPGV) dat bij de bestekken voor opdrachten wordt gevoegd. Ze biedt haar onderaannemers ook opleidingssessies over de risico’s met betrekking tot asbest en de te nemen voorzorgsmaatregelen.
Tot slot doen de IDPBW (Interne Dienst voor Preventie en Bescherming op het werk) en de hiërarchische lijnen van de SWDE heel het jaar door werfbezoeken, waarbij een vooraf opgestelde lijst van veiligheidspunten wordt gecontroleerd. Het gebruik van de 'asbestkit' is een terugkerend punt in de beoordeling, dat wordt opgevolgd als doelstelling voor de interventieteams.
26. Worden klanten in de buurt van een werf met asbest gewaarschuwd?
De maatregelen op de werven om te voorkomen dat asbestvezels in de omringende lucht terechtkomen, zoals het gebruik van langzame zagen en het permanent besproeien van de zaagsnede, maar ook de plaatsing in een tegen de wind beschutte sleuf, vereisen niet dat de bevolking wordt geïnformeerd.
Dergelijke werven moeten worden aangemeld bij de Gewestelijke directie bevoegd voor het Welzijn op het Werk (FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg) om hen in staat te stellen na te gaan of de wetgeving en in het bijzonder de maatregelen ter bescherming van de werknemers worden nageleefd en correct worden toegepast.
27. Is het nodig om het leidingwater meer dan gewoonlijk te laten stromen na het vervangen van een asbestcementleiding?
Nadat er werkzaamheden aan het net zijn uitgevoerd, spoelen de watertechnici het water door de brandmondingen of -kranen om het troebele of gekleurde water te verwijderen dat onvermijdelijk door de werkzaamheden wordt gegenereerd.
Als algemene regel is het aan te raden om, ongeacht de aard van de leiding, het leidingwater even te laten lopen om troebel of gekleurd water te verwijderen dat mogelijk in de aansluitingen is terechtgekomen en dat niet bij het spoelen op de weg is afgevoerd. Er is geen reden om dat uitgebreider te doen bij werken aan asbestcementleidingen.
28. Waar gaat het asbestafval naartoe dat afkomstig is van de vervanging van jullie asbestcementleidingen?
Het afvoeren van asbesthoudend materiaalafval is onderworpen aan wetgeving die opgenomen is in de werkprocedures van de SWDE. Vanaf het begin van de werf wordt het afval verpakt in specifieke containers en gebruikt het personeel persoonlijke beschermingsmiddelen. Het afval wordt vervolgens door een erkende onderneming opgehaald om te worden verwijderd in centra die zelf erkend zijn voor dat soort afval.
29. Maakt de SWDE van de gelegenheid gebruik om leidingen in asbestcement te vervangen bij wegwerkzaamheden die door andere weg- of netbeheerders worden uitgevoerd?
De SWDE onderzoekt, in het kader van de wetgeving inzake coördinatie van werven (POWALCO), systematisch of het opportuun is om haar leidingen te vernieuwen wanneer wegbeheerders of andere concessiehouders van ondergrondse installaties werken uitvoeren. Dat alleen is echter niet genoeg om te besluiten tot vernieuwing.
De keuze wordt gemaakt op basis van een multicriteria-instrument waarmee de beslissing objectief kan worden genomen, ongeacht het materiaal waaruit de leiding is vervaardigd. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan werven waarbij de aard van de werkzaamheden de leidingen in asbestcement zou kunnen verzwakken.
30. Kan een gemeente of het Gewest eisen dat jullie een asbestcementleiding vervangen als ze de kosten daarvan dekken?
Hoewel het net eigendom is van de SWDE en de vernieuwing van de leidingen objectief wordt uitgevoerd aan de hand van een multicriteria-prioriteringstool, belet niets een gemeente of het Gewest om de vervanging van een leiding te financieren. Het project kan echter alleen worden uitgevoerd door de SWDE, in overeenstemming met haar technische specificaties.
31. Hoe komt het dat bij bemonstering van brandkranen soms wel asbestvezels worden aangetroffen, maar niet bij de kraan van de klanten?
Brandmondingen of -kranen vormen speciale elementen van het net. Door hun ligging in de vertakking van de leiding en hun configuratie kunnen ze worden vergeleken met kleine 'doodlopende straatjes' van stilstaand water waarin vezels vast kunnen komen te zitten en kunnen vrijkomen wanneer het net wordt gespoeld.
Hoofdleiding waarin het water continu circuleert.
De behuizing van de brandmonding, die automatisch wordt ontwaterd (bescherming tegen bevriezing) wanneer de monding wordt gesloten.
Plaats van de klep die het lichaam (zonder water) isoleert van de aftakking en het bochtstuk, die water bevatten.
Aftakkingen en bochtstukken die water bevatten en een kleine 'doodlopende straat' vormen waar vezels vast kunnen komen te zitten en kunnen vrijkomen wanneer het net wordt gezuiverd.
De behuizing van de brandmonding, die automatisch wordt ontwaterd (bescherming tegen bevriezing) wanneer de monding wordt gesloten.
Plaats van de klep die het lichaam (zonder water) isoleert van de aftakking en het bochtstuk, die water bevatten.
Bochtstuk en aftakking (niet afgebeeld) die water bevatten en een kleine 'doodlopende straat' vormen waar vezels vast kunnen komen te zitten en kunnen vrijkomen wanneer het net wordt gezuiverd.